Ma Đạo Kì Đàm

Mặc Hương Đồng Xú hay Mặc Hương Đồng Khứu?

Để bàn vấn đề này, trước hết cần phân biệt đơn giản 3 khái niệm: 

  • Chữ Hán, tức là mặt chữ que. Có vài chữ thôi, ai không biết tiếng thì cố gắng nhận mặt 😀
  • Pinyin, tức kí tự latin dùng để ghi âm đọc chữ Hán theo cách của người Trung Quốc hiện đại. Ở đây dùng “pinyin” đại diện cho âm đọc chữ Hán hiện đại.
  • Phiên âm Hán Việt, tức là âm đọc chữ Hán theo cách của người Việt, hình thành trong quá trình tiếp xúc với người Trung Quốc ở Việt Nam thời Bắc thuộc. Mặc dù có biến thiên trong quá trình sử dụng của người Việt, nhưng nhìn chung nó phản ánh khá chính xác cách đọc của người Hán từ đời Đường trở về trước.

Vì sao lại tính từ đời Đường? Nhà Đường đi về nơi xa lắm năm 907, từ đó Trung Quốc rơi vào hỗn loạn chia năm xẻ bảy. Năm 938, Ngô Quyền tống cổ quân Nam Hán, chính thức kết thúc ngàn năm Bắc thuộc, giành độc lập cho nước ta. Đến tận năm 960, nhà Tống lên, Trung Quốc mới thống nhất trở lại, nhưng muốn đòi đất An Nam như cũ, chẳng thà cắn trym tự sát cho xong. Tức là những biến thiên của tiếng Hán từ thời điểm này trở đi không còn liên quan đến người Việt và âm Hán Việt nữa.

Có một sự thật khá buồn cười: thơ quan trọng nhất là vần, nhưng thơ Đường nếu đọc bằng âm Hán Việt thì siêu vần, mà đọc bằng pinyin nhiều lúc thấy… không vần lắm. Ngược lại, thơ đời Tống, Minh, Thanh đọc bằng pinyin siêu vần, mà đọc Hán Việt nhiều khi ngang phè. “Nhật kí trong tù” đọc Hán Việt đôi khi thấy không vần, không phải vì tác giả kém cỏi đâu, nó vần khi đọc bằng pinyin đó.

Tức là, giống như có một dòng người Việt di cư sang Mỹ nhưng vẫn giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, thì cũng có một dòng tiếng Hán di cư sang Việt Nam và giữ được bản sắc ban đầu so với chính nó ở mẫu quốc.

Ờ, đoạn dài ngoằng trên chỉ để nói, âm Hán Việt và pinyin, hay âm đọc tiếng Hán hiện đại, không hoàn toàn chuyển hóa tương đương với nhau, vì nó có sự đứt gãy lịch sử.

Quay trở lại vấn đề Mặc Hương Đồng Xú hay Mặc Hương Đồng Khứu.

Chữ Hán Pinyin Âm Hán Việt
mặc
xiang hương
tóng đồng
chòu, xiù xú, khứu

Nhìn vào bảng trên, có thể thấy ngay: 3 chữ đầu quy đổi từ pinyin –> Hán Việt theo tỉ lệ 1-1, hoàn toàn không có vấn đề gì. Rắc rối nằm ở chữ thứ tư:  đọc là chòu hay xiù? Và có phải cứ chòu thì quy đổi thành , xiù thì quy đổi thành khứu hay không?

Nói về bút danh của mình, bản thân tác giả Ma Đạo Tổ Sư từng chia sẻ: Thích văn chương, nhưng lại học kinh tế, cho nên đặt bút danh với ý kiêm cả hai, không thiên vị bên nào. Từ đó suy ra, 墨香铜臭 là kết cấu đối xứng 2-2, bên tiền bên chữ. Dịch “mực thơm hơi tiền” là sai hoàn toàn – đấy là kết cấu chính phụ.

Thế nào là kết cấu đối xứng? Chính là đối nghĩa, đối thanh (bằng đối với trắc), đối từ loại (danh từ đối với danh từ, tính từ đối với tính từ, động từ đối với động từ). Mặc đối với đồng, hương đối với xú (hay khứu).

Bằng trắc Từ loại Nghĩa
Mặc Trắc Danh từ Mực
Đồng Bằng Danh từ Đồng (cũng chỉ tiền thời cổ)
Hương Bằng – Danh từ: mùi, mùi thơm
– Tính từ: thơm
– Động từ: tỏa hương thơm
Xú/Khứu Trắc Xú:
– Danh từ: mùi, mùi thối, tiếng xấu
Khứu:
– Động từ: ngửi
– Tính từ: thuộc về mũi, liên quan đến ngửi

Do hiểu theo kết cấu đối xứng và coi “hương” là tính từ, ban đầu cư dân mạng Trung Quốc đã luận thành “mực thơm, đồng thối” aka văn chương tốt đẹp, tiền bạc xấu xa. Mẹ Xú phát rồ lên, vì thực ra mẻ rất yêu tiền :)))))))) Cho nên mẻ chú thích cạnh tên mình thêm một chữ xiu, ý là tiền không chou (thối). Cách dịch phù hợp là hiểu “hương”“xú/khứu” theo nghĩa danh từ: mùi mực, hơi tiền.

có thể dùng giả tá cho chữ  (khứu, trong 嗅觉 xiùjué – khứu giác). Nhưng vấn đề là, theo các bộ từ điển Hán Việt lẫy lừng như Thiều Chửu, Đào Duy Anh, “khứu” có thể làm động từ (ngửi), tính từ (thuộc về mũi, liên quan đến ngửi), chứ không có chức năng làm danh từ. Danh từ, phải là “xú”.

Thực ra, “đồng xú” hay “hơi đồng” để chỉ tiền là một từ cực kì phổ biến trong văn học trung đại. “Mụ càng chuốt lục tô hồng – Máu tham hễ thấy hơi đồng thì mê” (Truyện Kiều – Nguyễn Du). Tản Đà chú: “Hơi đồng, do chữ ‘đồng xú'”. 

Như vậy, “Mặc Hương Đồng Xú” mới phù hợp với cách phiên âm Hán Việt của các cụ nhà ta từ xưa đến nay.

Đến đây, mọi người sẽ thắc mắc: Tại sao âm Hán Việt và pinyin không tương ứng? Có phải các cụ ngày xưa đọc sai không?

Thực ra, nó chính là sự đứt gãy ngôn ngữ mà chúng ta đã đề cập đến ở đầu. Sách văn tự học đời Thanh viết: 嗅古作臭 – Khứu, thời cổ đọc như Xú. Hiểu đơn giản, thì thời cổ chỉ có âm đọc “Xú”, sau này mới đẻ ra một âm đọc mới là “Khứu”.

Có thể dẫn ra một chữ “xú” khác, chữ “xú” đã gây ra vụ án văn đình đám trong làng đam Việt – “Xú hoàng” hay “Sửu hoàng”“Xú” là xấu xí, “Sửu” là một con trong 12 con giáp. , sửukhứu, sự tương đồng trong chuyển hóa ngữ âm Hán Việt rất rõ ràng. Như vậy, nếu pinyin và âm Hán Việt quy đổi 1-1 như một số bạn quan niệm, thì đáng ra  phải có 2 âm đọc là chǒuxiǔ. Nhưng trên thực tế nó chỉ có 1 pinyin là chǒu. Tức là, không phải cái gì pinyin có thì Hán Việt cũng có, và ngược lại.

Nếu vẫn chưa phục, quay trở lại tên tác giả Mặc Hương Đồng Xú. Pinyin của mẻ là xiù, đồng âm với 秀 (tú), cho nên fan Trung yêu thương gọi mẻ là Tú Tú.

Vì sao “Tú” và “Khứu” lại có pinyin giống nhau? Bởi một ngày xa xưa, “Khứu” từng được đọc là “Xú” – một chữ theo ngữ âm học thì rất gần với .

P/s: Đã cắt toàn bộ những phần dẫn giải về văn tự học phức tạp, nhưng vẫn phải chú thêm một chút. Kinh Dịch viết: 同心之言,其臭如蘭 Đồng tâm chi ngôn, kì xú như lan – Lời nói đồng tâm, mùi nó thơm như hoa lan. Cho nên “xú” ở đây là chữ “mùi” trung tính, hoàn toàn không mang nghĩa tiêu cực. 

10 thoughts on “Mặc Hương Đồng Xú hay Mặc Hương Đồng Khứu?

  1. Cái vụ phiên âm cách đọc theo Hán Việt với pinyin thật phức tạp 😂😂
    Vụ đứt gãy ngôn ngữ do nguyên nhân lịch sử thì đúng rồi nà :3 ngôn ngữ nào cũng đi nhiều nơi cũng sẽ bị vậy :3 Ta không có nhiều kiến thức về tiếng Trung như nghĩ nó hẳn cũng tựa như tiếng Anh-Anh, Anh-Mỹ và Anh-địa phương sẽ có khác biệt, lại tự nó có khác biệt với tiếng Anh cổ dùng trong kịch Shakespeare vậy 😂

    Nhưng chắc tiên nhập vi chủ :))) nên thường thì ta gặp cái nào trước, ta sẽ nhớ và sử dụng cái đó. Sai quá thể đáng thì mới điều chỉnh lại =))))

    Bà Mặc thì bây giờ ta cứ gọi là bà Mặc thôi :))))

    Like

  2. theo mình được biết, tên viết tắt của tác giả trên Tấn Giang là MXTX, và tác giả cũng mở ngoặc sau tên này là Xìu chứ ko phải Chou, thế thì phải là Mặc Hương Đồng Khứu mới phải

    Like

    1. Ở trên đã phân tích rõ rồi bạn, [xiu] ở trạng thái động từ đọc là Khứu, danh & tính từ đọc Xú. Ví dụ cuối bài, pinyin của nó là [qí xìu rú lán]. Vấn đề là một số người hiểu lầm pinyin với từ Hán Việt quy đổi 1-1, trong khi thực tế không phải vậy.

      Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.